مصائب اهواز

دکتر مهدی زارع: روز چهارشنبه دوم بهمن برای سخنرانی در یک سمینار سیلاب در اهواز در مورد مدیریت بحران سیلاب خوزستان (در بهار۹۸) دعوت شدم و در همان روز فرصت چند ساعته برای بازدید از بخش هایی از مناطق مختلف محدوده مرکزی شهر اهواز به ویژه محله های کیانپارس، بازار، نادری و نیوساید یافتم.

 

جالب آن است که تنها محله ای از اهواز که بر اساس مشاهده خودم در اردیبهشت ۹۸ و در بازدید اخیر بهمن ۹۸ دچار آبگرفتگی نمی شود همین محله نیوساید است که در آن خانه های سازمان شرکت نفت ساخته شده است. این محله دارای سامانه زهکشی و گردآوری آب های سطحی کاملی است و در بسیاری از جاهای اهواز عملا مشاهده می شود که هر زمین نسبتا صافی که قابل ساخت خانه بوده، مورد استفاده قرار گرفته و محلات جدیدی در آن احداث شده اند و عملا کسی فکر نکرده که این شهر در کنار و در ساحل مهم ترین رودخانه ایران احداث شده است. اهواز سیستم دفع آب های سطحی ندارد، مسیل های اصلی شهر شامل رودخانه کارون و شاخه جنوبی آن که از میان شهرستان کارون (کوت عبدالله) عبور می کند، لایروبی نشده و ضمنا مسیل ها در حین عبور از شهر بتون ریزی و عملا غیرقابل نفوذ شده اند. در این وضع است که با یک بارندگی محدود خیابان ها مملو از آب باران و سیلاب ناشی از آن می شود. با بارش ۱۰ میلیمتری باران شبکه دفع فاضلاب اهواز دچار مشکل می شود، این شبکه تنها برای دفع فاضلاب تعبیه شده و گنجایش دفع آب های سطحی را ندارد. اهواز دوهزار و ۴۰۰ کیلومتر شبکه فاضلاب دارد که هزار و صد کیلومتر آن فرسوده است.

 

در سیلاب فروردین خوزستان که از حدود ۸ فروردین با بالا آمدن آب پشت سدها و از ۱۳ فروردین با آبگرفتگی وسیع دشت سیلابی رودخانه های کرخه، دز، کارون و در نهایت رودخانه جراحی به وقوع پیوست علاوه بر منطقه وسیعی را در ناحیه دشت آزادگان، هویزه، تالاب هورالعظیم، رودکارون، جاده اهواز- آبادان و اهواز- بندر امام (در مجاورت تالاب شادگان)، خود شهر اهواز نیز دچار آبگرفتگی وسیع شد. به نحوی که در دهه سوم فروردین، عملا دشت های سیلابی رودهای کارون، کرخه و در شمال اهواز به هم پیوسته بود.

 

در هفته آخر آذر ۹۸ مجددا سیل به این استان بازگشت که موجب آبگرفتگی گسترده در اهواز، آبادان و خرمشهر شد و تلفات جانی و خسارت مالی برجای گذاشت. حریم رودخانه ها در استان خوزستان معنای خود را از دست داده است. پایین دست سدهای بزرگ کارون و دز و کرخه را مردم با ساخت خانه، رستوران و هتل و سایر امکانات گردشگری یا کشاورزی و ساخت و سازهای مختلف به تصرف درآورده اند.

 

در خود شهر اهواز عملا در ۱۱ ماه گذشته بعد از سیلاب فروردین، در قسمت آزادسازی مسیر رودخانه کارون و مدیریت رودخانه و رفع معارض و لایروبی، کم کاری و سیعی مشاهده می شود. بستر رودخانه کارون و شاخه جنوبی آن در کوت عبدالله و در بخش هایی از شهر اهواز با انواع مداخلات انسانی مورد تاخت و تاز و تجاوز به حریم قرار گرفته و عملا بستر طبیعی از بین رفته است. تعیین حریم بستر رودخانه روش محاسبه مشخصی دارد. در کشور ما باید پهنای سیل با دوره بازگشت ۲۵ ساله به عنوان بستر رودخانه تعیین شود. مجری یعنی وزارت نیرو این اختیار را دارد که در مناطق شهری این بستر را کمتر یا بیشتر تعیین کند. دو حریم کمی و کیفی هم برایش پیش بینی کرده است. دلیل تعیین حریم بستر هم آن است که کسی به آن تجاوز نکند و کار عمرانی انجام نشود.

 

از شواهد تغییرات اقلیمی به هم ریختن الگوی اقلیمی و بارندگی با ریتم متفاوت و رخدادهای حدی (فرین ها) است. با چنین حوادثی می توان انتظار داشت تا دوره های شدیدتر و طولانی تر خشکسالی و همچنین بارندگی های شدید در فاصله های زمانی و بازگشت های سریع تر در آینده نیز در کشور ما رخ دهد. در ایران که متوسط بارش در سال های اخیر همواره نگران کننده بوده و در ۵ سال آبی قبل از سال آبی ۹۸-۹۷ بین ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیمتر در کشور در نوسان بوده، از اول تا ۱۱ فروردین ۹۸، ۲۶۱ میلیمتر باران بارید. حجم اسمی مخزن سد کرخه ۵.۹ میلیارد مترمکعب است. مخزن سد دز آن ۲.۷ میلیارد مترمکعب گنجایش اسمی دارد.

 

رود کارون به طول ۹۵۰ کیلومتر پر آب ترین و بزرگ ترین رود ایران است و از شهر اهوار عبور می کند. سدهای مختلفی روی کارون احداث شده است. حجم اسمی مخازن این سدها بدین شرح است: سد گتوند ۵ میلیارد مترمکعب، سد مسجدسلیمان ۲.۶ میلیارد مترمکعب، سد شهید عباسپور (کارون۱) ۳.۱ میلیارد مترمکعب، سد کارون۳، ۲.۹ میلیارد مترمکعب، سد کارون۴، ۲.۲ میلیارد مترمکعب که جمعا ۱۵.۸ میلیارد مترمکعب حجم آب مهار شده در سدهای روی رودخانه کارون است. سد مارون با ۱.۲ میلیارد مترمکعب حجم مخزن روی رودخانه مارون در نزدیکی شهر بهبهان احداث شده است. مجموع مخازن سدها در استان خوزستان ایران حدود ۲۳.۵ میلیارد مترمکعب (حدود نصف حجم اسمی مخازن سدهای ایران) است که حداقل سه بار در سال های آبی ۹۸-۹۷ و ۹۹-۹۸ (از اول مهر ۹۸ تا ۵ بهمن ۹۸) در حالت سرریز قرار گرفته است. توجه شود که سیلاب های اخیر حجم گسترده ای از رسوبات را به مخزن سدهای خوزستان آورد که طی یازده ماه اخیر هنوز فرصت لایروبی نیافته اند و می توان انتظار داشت که در بارندگی های چهار ماه آینده مخازن سدهای خوزستان ظرفیت کمتری برای مهار سیلاب در مقایسه با چهارماه بهمن ۹۷ تا اردیبهشت ۹۸ داشته باشند. این مساله نشان دهنده نکته با اهمیتی برای مدیریت کاهش ریسک و مدیریت بحران سیلاب های پیش رو در اهواز و خوزستان است: آمادگی ما برای سیلاب خوزستان برای اسفند ۹۸ و فروردین ۹۹ باید بیشتر از آمادگی ما برای ماه های مشابه در سال قبل باشد.

 

 

ضمنا مردم در شهر اهواز به سیلاب و آبگرفتگی به صورت پدیده ای مکرر در یک سال گرفتار شده اند. این مساله نشان می دهد که مدیریت آب و فاضلاب در این شهر باید با سرعت و جدیت برای ساخت سامانه جمع آوری و هدایت آب های سطحی و مدیریت کاهش ریسک سیلاب با استفاده از داده های واقعی و پایش های میدانی به سرعت انجام شود.

Print Friendly, PDF & Email
اشتراک گذاری در facebook
اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بیست − دو =

آخرین اخبار

اخبار ویژه

jonoobfarda

ما را در اینستاگرام دنبال کنید
برای پیوستن به صفحه ما
اینجا کلیک کنید

jahanefoolad

ما را در تلگرام دنبال کنید
برای پیوستن کانال ما
اینجا کلیک کنید